Ragnhildur Hólmgeirsdóttir

11 Apr 2025

Margir hafa komið að máli við mig og spurt hvernig Yfirrétturinn líti út. (Þeas vinkona mín spurði mig í sundi í fyrradag.) Ritstjórnarregla 1, 2 og 3 er að svona bók getur mest verið sirka 680 blaðsíður og við troðum eins mörgum árum og hægt er í hvert bindi.

11h

„Stefnist þér til að þola dóm um þær lagasektir sem þér með yðar breytni við mig forþénað hafið“ Er það bara ég, eða er er 18. aldar lögfræðiíslenska skrítnasta og mest ávanabindandi málsnið sem þetta sker hefur af sér alið? (Ég tek fram að tilvitnunin er stytt um 2/3)

Hrottamennið Steingrímur Sigmundsson: lenti í ljótu máli út af meðferð á vinnukonu sinni = grunaður um að hafa myrt hana þegar hún gekk með barn hans.

Líkskoðanir og áverkaskoðanir voru þær aðferðir sem var beitt og stundum var greint frá aðstæðum á vettvangi líkfundar. Ég hef ekki þurft að lesa margar þannig en það er alltaf, ja ég veit ekki hvað ég á að segja. Áhrifamikið, í einhverjum skilningi.

Morðinu á Kristínu Sigurðardóttur, sem þessi Steingrímur var grunaður um, var áfrýjað til Yfirréttar en ég held að það hafi aldrei verið tekið fyrir, svo ég mun líklega aldrei vita meira um þetta mál.

Hrottamennið Steingrímur Sigmundsson: lenti í ljótu máli út af meðferð á vinnukonu sinni = grunaður um að hafa myrt hana þegar hún gekk með barn hans.

Fólk á 18. öld gerði sér afar vel grein fyrir því að það gat ekki sannað morð með þeim rannsóknaraðferðum sem þeim stóð til boða (þeim var samt beitt). Þar af leiðandi voru morðingjar almennt ekki sakfelldir nema þeir játuðu og það gerðu þeir harðsvíruðustu einfaldlega ekki.

Í gær þegar ég var að leita að tímaritinu Sögu á tímaritavefnum poppaði þetta upp. Margfalt metsölurit fyrir bæjarstjórnarkosningarnar árið 1879, og skyldi engan undra.

En Ragnhildur, spyrjið þið full meðaumkunar, er ekki ferlegt að þurfa stöðugt að vera að fletta upp nýjum 8 manna settum af þingvitnum að Mörk í Kleifarhreppi í V-Skaft., þegar þú ert á síðustu stundu að klára nafnaskrá í sakamáli í Múlasýslu? Er ekki óþægilegt að skoppa svona á milli landshluta?

Nú mætir mér hins vegar héraðsþing í Múlasýslu þar sem 4 af 8 þingvitnum heita Jón. Hnuss.

Held að hér sé kominn einn af dómsmönnnunum þarna á Bessastöðum 1753. Ótrúlegt að hægt sé að fá að vita svona lagað um mann fæddan árið 1699.

Einhver besta smáauglýsingin. Vantar þig smið, lækni eða listamann? Bjallaðu þá í Þórð Árna! Vanti yður barnagæzlu skuluð þér leita annað.

Kynusli á Syðri-Steinsmýri 1762.

En svarið við því er þvert nei, því ekki bara er fjórðungur þessa bindis úr Kleifarhreppi, heldur hefur þessi tiltekni hreppur mögulega komið fyrir í hverju einasta bindi Yfirréttarins. Ég þekki þá feðga Svein og Alexander ágætlega og þarf bara að gera control+F.

Fyrir árið 1670 er enginn þekktur með nafninu Gunnar Ólafsson. Þrír þekktir með nafninu á 17. öld og 15 á 18. öld. En það er ljóst að nafnið er á hraðri uppleið á síðasta áratug aldarinnar, þegar vitað er um 7 drengi sem gefið er þetta nafn. (Maðurinn sem ég var að leita að er GÓ númer 4)

Facebook memories að minna mig á að fyrir 7 árum vann ég á Kvennasögusafni. Þetta var eitt af mörgum prentuðum tækifæriskortum í safni Elínar Briem (1856-1937), kennara og höfundar. Ég flokkaði og skráði einkaskjalasafn hennar, tvímælalaust einn af hápunktum ævi minnar.

Forstöðukona Kvennasögusafns sótti skjölin í heimahús 2018, þar sem þau voru geymd í ónotuðu herbergi og höfðu legið öll í graut í mublu sem Elín átti. Ég sorteraði safnið upp úr plastpokum og þessi ævintýralega aðkoma og lífshlaup Elínar og þjóðfélagsstaða gerðu þetta að once in a lifetime dæmi.

Ég endaði svo á að skrifa grein um þetta skjalasafn í Sögu sem er mín eina birta tímaritsgrein (enn sem komið er, allavega) og er bara býsna skemmtileg, þó ég segi sjálf frá. Titillinn er Frá kommóðu til Kvennasögusafns.

timarit.istimarit.is

Ég hafði líka býsna gaman af póstkortunum í safninu. Greinilega var ekki alltaf mikið úrval í boði í sveitum landsins. Þetta hressa póstkort fékk Elín frá vinkonu sinni jólin 1917.

„Hyllti konung í Svefneyjum.“ Ómótstæðileg setning, þyrfti helst að verða að söguþræði í bók eða einhverju. Auðunn Eiríksson stefnuvott árið 1751 finn ég hinsvegar ekki, en nr. 2 gæti svo sem verið afi hans og nr. 3 barnabarn.

Stundum finnst mér svo borðleggjandi að tveir alnafnar með óvenjulegt nafn með hæfilegu millibili og á sama svæði hljóti að vera skyldir, en þegar ég get skoðað það nánar kemur frekar oft í ljós að þeir voru það alls ekki.

Sigurður Einarsson er eitt af þessum nöfnum sem eru sjúklega algeng í dag en voru það ekki einu sinni. Fyrsti þekkti er fæddur um 1535 og þeir eru undir 40 fram til aldamótanna 1700.

Þá er það loksins komið á hreint, það voru þrír menn að nafni Jón Jónsson sem voru mikilvæg vitni í Sunnefumáli: Jón Jónsson, bóndi á Eyvindará Jón Jónsson, bóndi á Ekkjufelli Jón Jónsson, bóndi á Seyðisfirði (Firði í Seyðisfirði)

Jón Jónsson í Seyðisfirði gætti Sunnefu þegar hún bjó á Egilsstöðum á Völlum á meðgöngunni og hélt barninu undir skírn. Ég hafð misskilið það svo að JJ á Ekkjufelli og Seyðisfirði væri sami maðurinn.

Ókei Jón Jónsson í Seyðisfirði er kannski bara vinnumaður þar. Og kannski á hann í rauninni heima á næsta bæ, Kollstöðum, þar sem honum er birt stefna.

Jón Jónsson á Eyvindará var sagður hafa verið dómsmaður þegar Sunnefa og Jón voru dæmd til dauða fyrir seinna barnið. Jón Jónsson á Ekkjufelli var heimilismaður á Skriðuklaustri þegar systkinin voru þar í varðhaldi og átti að deila rúmi með Jóni Sunnefubróður (sem var auðvitað líka Jónsson)

Ekki finn ég neina konu sem bar nafnið Salný Högnadóttir, en hún vitnaði í Sunnefumáli haustið 1754. Nafnið er samt örugglega rétt hjá okkur því við nánari skoðun eru bæði nöfnin Salný og Högni áberandi vinsæl í Múlasýslu.

Er að leita að Ara Þorleifssyni, þingvitni í Vallnahreppi árið 1754. Og þessi er svo, svo, svo líklegur, nema hvað hann hefði verið 6 ára gamall? Hvað á það að þýða að stríða mér svona! (Búin að tékka líka á Þorsteinsson, Þorgeirsson og Þorvarðsson)

Getur verið að þessi ógæfumaður hafi átt ábyrgan no nonsense eldri bróður og alnafna, sem hefur síðan runnið saman við yngri bróður sinn? (Það má alltaf ímynda sér eitthvað skrítið rugl, svo lengi sem maður lætur ekki prenta það)

Hvað meinar þú Íslendingabók, bara 60 manns með nafnið Eiríkur Gíslason, og þeir elstu frá upphafi 17. aldar? Það hefði mátt segja mér að þeir væru 1000 og ég hefði trúað því.

Tímapressan orðin svakaleg, en hvað meinarðu eiginlega, Þjóstöðum í Presthólahreppi???

Ragnhildur Hólmgeirsdóttir@rakeldur.bsky.social

Tímapressan orðin svakaleg, ef þetta á að standast deadline. Alveg ótengt þá vorum við að ákveða að ég myndi handvirkt finna út úr því hvort fólk í nafnaskránni hafi búið í Norður-, Mið- eða Suður-Múlasýslu.

Verð að segja að ég er slegin yfir því að sá mikli maður Pétur Þorsteinsson hafi þurft að láta sér nægja að sýsla með fjóra hreppa (N-Múl) á meðan fúlmennið Hans Wium var með 13 (M- og S-Múl). Og vogaði sér svo að kvarta undan hvað Pétri gengi miklu betur í lífinu en sér.

Þeas, það birtist einhver skipting í suður og norður Múlasýslu í SMB en það er enginn miðhluti og þá fellur það um sjálft sig. (Miðhlutinn var afnuminn einhvern tíma eftir 1770)

Ekki spyrja mig af hverju þetta birtist ekki sjálfvirkt í uppflettigögnum (manntalsvef og sögulegu mann- og bæjatali). Þessi skipting var til staðar og skipti miklu máli, svo ég bjó til þennan gátlista upp úr prentuðu útgáfu manntalsins.

Í manntalinu 1703 voru þrjú „brjóstbörn“, þar af eitt ónafngreint vegna ungs aldurs. Þau er öll sem eitt að finna í einum hreppi, Skriðdalshreppi í Múlasýslu, undir flokknum „Barnamenn öreigar, þó vinnufærir.“

Það hvenær brjóstafjöf lagðist af hér á landi þykir almennt mikil ráðgáta. Mjög sérstakt að þetta orðalag dúkki upp í einum hrepp á öllu landinu, til að lýsa börnum sem eru á framfæri sveitarinnar en þó ekki því þau sjúga mæður sínar.

Kemur í ljós að Þorsteinn Sigurðsson (1678-1765), pabbi Péturs Þorsteinssonar (talsmanns Sunnefu) var einn af þessum áhugaverðu sjálflærðu sýslumönnum. „Lærði um tvítugt dönsku, þýzku og reikning.“

Ef bæjarnafnið Dratthalastaðir er ekki nógu geggjað, þá kallaði fólk hann Drambhalastaði í manntalinu 1703.

Eftir meira en fimm ár á Þjóðskjalasafni þá verður að segjast eins og er, að þetta er langhávaða- og erilsamasti staður sem ég hef unnið á.

Ekki bara er verið að skipta um glugga heldur er líka verið að rífa upp malbikið beint fyrir utan með höggbor. Þetta kristallar hina sérstöku víxlverkun sem verður af því að vinna í húsi sem sætir stöðugum endurbótum í hverfi sem er að umturnast.

Í þessari fremur ruglingslegu endursögn af samtali tveggja manna á ferð yfir ísilagðan Skötufjörð veturinn 1751-1752, birtist örnefnið Húsatangi, sem ég þurfti að leita að á vef Árnastofnunnar, Nafnið. Þar er því lýst af Sigurjóni Jónssyni, bónda í Kálfavík árið 1936.

nafnid.isNafnið.isNafnið.is veitir aðgang að skjölum úr örnefnasafni Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum sem geyma heimildir um örnefni vítt og breitt um landið.

Ég hef ekki tíma til að glugga meira í hana, en þessar lýsingar eru alltaf undurfagrar. Þær ætti að lesa upp og gera upptökurnar aðgengilegar fólki sem á erfitt með að sofna.

Það er ekki til neitt bæjarheiti í Rangárvallasýslu sem gæti hafa afbakast yfir í Hillishöfði í danskri umritun, er það nokkuð? (Stóð upphaflega Höfdabrecke en var leiðrétt) Ég hef skoðað allt H-ið í staðaskrá Jarðabókar Árna og Páls fyrir Rangárvallasýslu en ekkert meikar sens.