Tegenlicht

‘Professioneel worstelen is de taal en mindset die het beste de opkomst van Amerikaans fascisme kan verklaren. Trump begrijpt dat de overtuiging waarmee je iets zegt, belangrijker is dan de mate waarin het waar is', stelt journalist en auteur Josephine Riesman.

Na jaren bouwen aan een mondiale vrije handelseconomie, staan de meeste landen voor een duivels dilemma: beschermen we onze bevolking voor de keiharde concurrentiestrijd die de vrije markt met zich meebrengt, of zetten we alles op alles om die strijd te winnen?

Maandag 26 oktober bespreken we in Wijkcentrum de Zaagtand de aflevering 'Jouw pensioen op de tocht'. Meld je aan:

Waar een val van de wereldmunt lang een gedachten-experiment was, brengt de torenhoge Amerikaanse staatsschuld en een onvoorspelbaar regime dat scenario opeens dichterbij. Zijn de dagen van wereldmunt dollar geteld?

De Europese Commissie wil pesticidennormen versoepelen. Uit onderzoek van C.E.O. blijkt dat dit plan producenten en lobbyorganisaties dient in plaats van het algemeen belang.  In Nederland speelt al langere tijd netwerkcorruptie. Een verplicht lobbyregister zou hier verandering in kunnen brengen.

Misschien denk je dat je niks te verbergen hebt voor Big Tech, maar de potentiële consequenties van alle data die je telefoon over jou verzamelt, zijn niet te overzien.  Want wat als informatie over de laatste menstruatie van vrouwen van belang wordt om te zien of ze een abortus hebben gepleegd?

Wie uitzoomt, ziet dat AI een hongerig beest is dat gevoed moet worden met enorme datasets. Abeba Birhane is cognitiewetenschapper en toetst wat er daadwerkelijk allemaal in de gigantische datasets zit waarmee AI getraind wordt. 'Stereotypen zitten echt diep ingebakken.'

De Amerikaanse staatsschuld bereikt zeldzame hoogtes, en om die te blijven financieren schieten de rentes op staatsobligaties omhoog. Steeds meer landen zoeken naar manieren om hun reserves elders onder te brengen en internationale handel te drijven zonder dat er een dollar aan te pas komt.

Wie, zoals Nguyen, met de blik van een game-ontwerper naar de wereld kijkt, ontwaart opeens overal de verborgen scoringssystemen die ons leven sturen. Kijk Tegenlicht-aflevering 'Het tijdperk van gamification' voor het hele verhaal via de link in bio.

Donderdag 22 oktober duiken we in Bibliotheek Stadskanaal in de wereld van duurzame keuzes. Hoe weten we wat echt duurzaam is en waar baseren we onze keuzes op? Meld je aan:

'Het is beter om eerst te proberen de dingen te begrijpen, dan kun je er later je emoties op loslaten.' Geopolitiek is een afstandelijke manier van kijken naar wat er gebeurt en waarom, stelt journalist Tim Marshall. Om de wereld beter te begrijpen moeten we ons dus niet laten leiden door emoties.

'Een van de dingen die we nu weten over plastic is dat er veel chemische stoffen in zitten die onze hormonale systemen kunnen verstoren', vertelt klimaatjournalist Beth Gardiner. Kijk Tegenlicht-aflevering 'Het grote Big Oil complot' voor het hele verhaal via de link in bio.

Geopolitiek is terug van nooit weggeweest. De term is niet meer weg te denken uit het dagelijkse nieuws, maar wordt deze wel correct gebruikt? 'Je kunt wel zeggen dat het modewoord 'geopolitiek' vaak verward wordt met internationale betrekkingen', aldus Tim Marshall.

De meeste mensen beginnen een bedrijf vaak met de goede bedoeling om de wereld een stukje beter te maken. Of in ieder geval niet slechter dan het al is. Maar: 'Zodra de kans op overname of grote investering komt vervagen de waarden van zo'n bedrijf', vertelt ondernemer Waldemar Zeiler.

Marketingpraat, mythes over superintelligentie en vage privacy-beloften worden wat Meredith Whittaker betreft veel te weinig bevraagd. 'Privacy washing in deze branche komt veel voor.'

Econoom Yanis Varoufakis stelt dat kapitalisme op zijn laatste benen loopt en is ingehaald door iets nieuws: technofeodalisme. Onder technofeodalisme is de macht in handen van de zeven grootste bedrijven, waaronder Google, Meta en Amazon.

Het aandeelhouderskapitalisme - het bedrijfsmodel gefixeerd op winstmaximalisatie en aandeelhouderswaarde - krijgt de laatste jaren groeiende kritiek. 'Al die langetermijninvesteringen in mensen, machines en kennis lijden eronder', aldus econoom Mariana Mazzucato.

Wapens en algoritmes die eerst worden losgelaten op Palestijnen, Irakezen of Libanezen, keren later gewoon terug als grensbewaking of predictive policing bij ons om de hoek. Dit noemt journalist Rania Khalek de technologische boemerang.

Decennialang is de aandacht gevestigd op wat wij met plastic doen nadat we het hebben gebruikt. Ze laten ons geloven dat plasticvervuiling een probleem is dat wij als consumenten moeten oplossen. Zo blijven twee vragen buiten beeld: wie maakt al dat plastic en waarom wordt er meer van geproduceerd?

Hoe is het mogelijk dat een democratisch besluit om de btw op groente en fruit te verlagen niet kan worden uitgevoerd omdat het te complex is voor de Belastingdienst?  Kijk Tegenlicht-aflevering 'Maak 't simpel' (2023) voor het hele verhaal via de link in bio.

‘We eten en drinken niet alleen microplastics maar we ademen ze ook in’, aldus klimaatjournalist Beth Gardiner. Plastic zit overal: in je matras, je kleding, je tandpasta, je oordopjes en zelfs je 'houten' vloer. En dan is er nog het plastic dat je helemaal niet kunt zien: microplastics.

Met behulp van de nieuwste technieken als drones en de opslag van biometrische gegevens is Europa bezig om een enorme virtuele muur op te werpen tegen de instroom van ‘irreguliere’ migranten. De illegale immigrantenretoriek zorgt daarbij voor het geld om het veiligheidscomplex te perfectioneren.

Israël exporteert haar model van bezetting, onderdrukking en vernietiging aan geïnteresseerde landen. 'Op bepaalde wapenbeurzen laten ze zelfs beelden zien van bijvoorbeeld een drone die mensen in Gaza of de Westoever doodt', vertelt onderzoeksjournalist Anthony Loewenstein.

Voor de omstander lijkt de symbiotische relatie tussen Elon Musk en het radicaal-rechtse AfD opvallend. Voor Timothy Snyder, als hoogleraar geschiedenis gespecialiseerd in de Holocaust en Oost-Europa, is die alliantie juist allesbehalve verrassend.

Het idee van één Big Brother moet plaatsmaken voor een toekomst/realiteit van vele Little Sisters: een netwerk van surveillancetechnologieën die ons allemaal in de gaten houden en die de wereld indelen in mensen die zich wel vrij over deze planeet mogen bewegen en zij die dat niet mogen.

Maandag 28 september bespreken we in Wijkcentrum de Zaagtand de aflevering 'Putting the geo back in geopolitics'. De term 'geopolitiek' hoor je steeds vaker, maar wordt deze wel correct gebruikt?

Het idee is zo vertrouwd dat we het bijna als natuurwet zijn gaan zien: op de lange termijn blijven beurskoersen altijd stijgen. Maar wat als die vlieger straks niet meer opgaat? Macro- en monetair econoom Joeri Schasfoort vond het idee van eeuwige beursgroei altijd al een beetje gek.

De imperiale boemerang toont meerdere gezichten, waaronder de militarisatieboemerang: politie in de VS en Europa veranderen in iets wat veel op een bezettingsmacht lijkt. 'Amerikaanse politie leren van Israëlische bezettingstroepen hoe je mensen onderdrukt. En dat nemen ze terug naar de VS.'

Het probleem met het beheersen van AI  ontstaat wanneer een slimme machine een opdracht krijgt. Niet omdat de machine niet goed werkt, maar omdat wij erg slecht kunnen omschrijven wat we precies willen. Hoe houden we controle over deze alsmaar slimmer en groter wordende intelligentie rivalen?

Wat als een grote groep mensen tegelijk geld uit pensioenfondsen halen? Het idee is zo vertrouwd dat we het bijna als natuurwet zijn gaan zien: op de lange termijn blijven beurskoersen altijd stijgen. Maar waar is dat eigenlijk op gebaseerd? En wat als die vlieger straks niet meer opgaat?

AI-ontwikkelaars pleiten voor vertraging in de ontwikkeling van hun modellen. Zij maken zich zorgen: niemand is voorbereid op de gevolgen als AI te snel ontwikkelt. Maar Trump wil China voorblijven. Econoom Andy Xie ziet hierin een typisch Amerikaanse drang naar competitie.

Nederland kreeg de afgelopen jaren te maken met veel narcoterreur. Een narcostaat zijn we nóg niet, zegt misdaadjournalist Paul Vugts. Maar het is wel de vraag of we de geest nog terug in de fles krijgen.

In steeds meer delen van het Westen kiezen overheden vaker voor controle, surveillance en repressie. Journalist Rania Khalek ziet daarin geen losse ontwikkelingen, maar verschillende uitingen van één groter patroon: de imperiale boemerang.

Hoe komen de gevolgen van Westerse oorlogen en steun aan gewapende groepen uiteindelijk terug naar Europa en Noord-Amerika? Journalist Rania Khalek noemt dit de veiligheidsboemerang: interventies die eerst extremisme kweken, en daarna als excuus dienen voor nog meer surveillance in eigen land.

Maandag 14 september bespreken we in Wijkcentrum de Zaagtand de aflevering 'Het tijdperk van gamification'. Wie bepaalt eigenlijk waar je punten mee haalt? Meld je aan:

'We leven in een wereld die sterk beïnvloed wordt door technologische media die ons uit het dagelijks leven halen', aldus Astra Taylor. Volgens haar versterken deze media juist versplintering en vormt het de voedingsbodem van fascisme.

In Malta zijn opnames gepubliceerd waarin zakenman Yorgen Fenech zegt dat hij toestemming gaf om journalist Daphne Galizia te laten vermoorden. Drie weken voor haar moord richtte journalist Laurent Richard Forbidden Stories op. 'Een half jaar werkten we in het geheim om haar werk voort te zetten.'

Kweekvlees uit opgekweekte stamcellen is ultiem duurzaam: het vraagt minder grond, water en energie, is volgens de makers volkomen veilig en er hoeven geen dieren voor te worden geslacht. Kortom: kweekvlees is werkelijkheid. Het is er en we kunnen het maken. De vraag is: willen we het ook?

In een brief vragen 230 voormalige bestuurders en diplomaten het kabinet om een volledig wapenembargo en het opschorten van het EU-Israël handelsverdrag. Volgens oud-diplomaat Angélique Eijpe blijft kabinet-Jetten, net als zijn voorganger, steken in symbolische maatregelen die geen impact hebben.

Jaarlijks worden zeker 50 miljard dieren geslacht om aan ons verlangen naar vlees te voldoen. Bijna een vijfde van de CO2-uitstoot op aarde is afkomstig uit die veeteelt. Zou kweekvlees de duurzame oplossing kunnen zijn? Het is er en we kunnen het maken. De vraag is: willen we het ook?

De rol van zorg wordt vaak achterwegen gelaten in economische theorieën en maatschappelijk beleid. Volgens de Deense auteur Emma Holten zit daar een enorme blinde vlek. Zo stelt zij dat zorg en degenen die het op zich nemen, juist noodzakelijk zijn voor alle economische activiteiten.

‘Als je dit wereldbeeld probeert te beschrijven, klink je al een beetje gek', vertelt Astra Taylor ons.  Dat de machtigste en rijkste mensen op aarde deze ideologie aanhangen, helpt niet echt mee. Zeker niet wanneer ze niet langer proberen rampen te voorkomen...

De kwaliteit van ons onderwijs staat onder druk. 'Ze proberen niet te zorgen dat kinderen de streefniveaus halen, in plaats daarvan halen ze de streefniveaus naar beneden.' Welk probleem schuilt hierachter?

Eindtijdfascisme, de door Astra Taylor geduide alliantie tussen technologie, fascisme en geloof. Het is een ideologie waarin dit bonte gezelschap een fundamenteel uitgangspunt deelt: deze wereld is niet meer te redden, en maar een bepaald type mens mag en kan de teloorgang van onze wereld overleven.

Politicoloog Maria Repnikova ziet hoe er iets cruciaals verandert op het soft-power-pad: China haalt de VS in. Waar Amerika zich onder Trump met invoerheffingen en streng visumbeleid sluit voor de buitenwereld, wordt China eindelijk erkend als een innovator.

Amazons CEO, Jeff Bezos, wil in feite het enige bedrijf ter wereld worden, aldus hoogleraar Douglas Rushkoff. En dat is gevaarlijk voor de samenleving: 'Als je geld in Amazon stopt, wordt het aan de stad onttrokken.'

Van de filosofische oorsprong van ons idee van economische waarde tot de manier waarop die ons dagelijks leven nog altijd vormgeeft: auteur Emma Holten laat zien hoe een beperkt mensbeeld onze economie heeft bepaald.

De ordetroepen en security forces die wereldwijd worden ingezet hebben de look van Darth Vader aangenomen, aldus wetenschapsfilosoof Donna Haraway.  De anonimiteit van deze regeringstroepen drijft tot ontmenselijking: 'We zitten wereldwijd midden in een schokkend soort haat jegens migranten.'

Wat als juist datgene wat ons in leven houdt, buiten de rekensom valt? Auteur Emma Holten onderzoekt de blinde vlek van ons economische denken: 'In moderne economie staat ‘waarde’ gelijk aan ‘marktprijs’. Maar prijs is niet gelijk aan waarde. Veel mensen verdienen veel zonder waarde te creëren.'

Huizen zijn een massaproduct, maar toch hebben mensen over de hele wereld het over onbetaalbare woningen. Hoe kan het dat de woningmarkt zo onbetaalbaar is geworden?